دندان عقل چیست و چرا دردسرساز می‌شود؟

دندان عقل یکی از آن مفاهیمی است که اگرچه همه درباره‌اش شنیدند، اما کمتر کسی دقیقا چه کاربرد و اهمیتی در دهان دارد. چه بسا همه از این دندان به عنوانِ منبع تمام دردهای دوران جوانی یاد می‌کنند که حسابی آن ها را اذیت کرده! دندان‌هایی که معمولا در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی ظاهر می‌شوند و در بسیاری از مواقع با درد و مشکلات زیادی همراهند.

ما در ادامه این مطلب از سایت دندانپزشکی دکتر بنیانیان به زبانی ساده به شما توضیح می‌دهیم که فلسفه وجودی این دندان پر دردسر چیست، چندتا دندان عقل داریم و باید چطور با آن ها رفتار کنیم!

دندان عقل چیست؟

دندان عقل یا Wisdom tooth یکی از دندان های دائمی است که پشت دندان های آسیاب رشد می‌کند. این نوع دندان که در بسیاری از مقالات دندانپزشکی از آن با نام دندان عقل یا مولر سوم هم یاد می‌شود، آخرین دندانی است که در دهان انسان رشد می‌کند و معمولا در سنین ۱۷ تا ۲۵ سالگی ظاهر می‌شود.

دندان عقل کجاست و چند تا دندان عقل داریم؟

دندان عقل در انتهای فک بالا و پایین قرار دارد؛ یعنی آخرین دندان در هر طرف دهان، هم در فک بالا و هم در فک پایین.

به طور دقیق‌تر:

• هر فرد به طور طبیعی ۴ دندان عقل دارد:
  • ۲ عدد در فک بالا (چپ و راست)
  • ۲ عدد در فک پایین (چپ و راست)

این دندان ها در انتهایی ترین قسمت ردیف دندان‌ها رشد می‌کنند و به همین دلیل به آن‌ها “مولر سوم” یا دندان آسیاب سوم هم گفته می‌شود.

دندان عقل از چه سنی شروع به رشد می‌کند؟

دندان عقل در بیشتر افراد از سن 17 تا 25 سالگی شروع به رشد می‌کند. ولی در بعضی افراد هم ممکن است کمی زودتر یا دیرتر ظاهر شود. برای مثال، یکی از مراجعین ما در کلینیک دندانپزشکی دکتر بنیانیان با رشد دندان عقل در ۱۲ سالگی مواجه بود. چنین مواردی اگر چه نادر است، اما غیرممکن هم نیست.

با این حال، توجه به نشانه های رشد دندان عقل می‌تواند به شما کمک کند زودتر متوجه این تغییر طبیعی در دهان‌تان شوید و اقدامات لازم را انجام دهید.

دندان عقل چند ریشه دارد؟

دندان عقل فک بالا معمولا 3 ریشه دارد (2 ریشه در سمت گونه و 1 ریشه در سمت کام). البته تعداد ریشه های دندان عقل قطعی نیست و ممکن است گاهی اوقات 3 یا 4 ریشه داشته باشد.

دندان عقل فک پایین هم معمولا 2 ریشه دارد (یکی در سمت جلو و یکی در سمت عقب). هرچند که مجددا تاکید می‌کنید تعداد ریشه ها گاهی بیشتر یا کمتر از این می‌شود.

دندان عقل بالا چند ریشه دارد؟

دندان عقل فک بالا معمولا ۳ ریشه دارد. اما ممکن است گاهی ۲ یا حتی ۱ ریشه هم داشته باشد.

انواع دندان عقل

نحوه رشد دندان عقل به 3 صورت است:

• دندان عقل نهفته
• دندان عقل نیمه نهفته
• دندان عقل روییده

البته این نکته هم در نظر بگیرید که در برخی موارد ممکن است دندان عقل اصلا رشد نکند! چون فضای کافی برای رشد آن در فک بعضی از افراد وجود ندارد و دندان راهی برای بیرون آمدن پیدا نمی‌کند. پس همیشه به صورت نهفته و در زیرِ لثه باقی می‌ماند.

دندان عقل نهفته

دندان عقل نهفته به دندانی گفته می‌شود که به طور کامل زیر لثه و استخوان فک باقی مانده و هیچ بخشی از آن در دهان دیده نمی‌شود. این حالت زمانی اتفاق می‌افتد که فضای کافی برای رویش دندان وجود ندارد یا مسیر رشد آن به سمت نامناسبی باشد (مثلا افقی یا زاویه‌دار).

دندان عقل نهفته ممکن است بدون علامت باشد، اما در بسیاری موارد باعث درد، تورم، کیست، یا آسیب به دندان کناری می‌شود و در این شرایط  نیاز به جراحی و کشیدن پیدا می‌کند.

بیشتر بخوانید: چه دندانی باید کشیده شود

دندان عقل نیمه نهفته

دندون عقل نیمه نهفته دندانی است که بخشی از آن از لثه خارج شده ولی هنوز کامل نروییده (رشد نکرده). در این حالت، فقط قسمتی از تاج دندان در دهان دیده می‌شود و باقی مانده آن در لثه یا استخوان گیر می‌کند.

این نوع دندان عقل به‌دلیل سختی در تمیز شدن، بستر مناسبی برای تجمع باکتری و عفونت (پری کورونیت) فراهم می‌کند و می‌تواند باعث بوی بد دهان، درد، و التهاب لثه شود.

اغلب دندان های نیمه نهفته نیز نیاز به دندان کشیدن دارند، به خصوص اگر به دندان های کناری فشار وارد کنند یا باعث درد و التهاب های مزمن شوند.

دندان عقل روییده

در نهایت، آخرین نوع دندان عقل هم دندان روییده ای است که کامل از لثه بیرون آمده و مانند مثل دندان ها در دهان قابل مشاهده و لمس است.

اگر این دندان به درستی در ردیف دندان‌ها قرار گرفته باشد و مشکلی در جویدن یا تمیز کردن ایجاد نکند، نیازی به کشیدن آن نیست. با این حال، چون دندان عقل در انتهایی‌ترین قسمت دهان قرار دارد، دسترسی برای مسواک و نخ دندان زدن را سخت‌تر خواهد کرد و در نتیجه احتمال پوسیدگی یا التهاب لثه در اطراف آن بیشتر می‌شود.

چرا دندان عقل درست رشد نمی‌کند؟

رشد نادرست دندان عقل در بیشتر مواقع به دلیل محدودیت فضا در فک یا زاویه ناصحیح رویش اتفاق می‌افتد. البته دلایل دیگری هم هستند که می‌توانند از رشد دندان عقل پیشگیری کنند. مثلا:

• کمبود فضای کافی در فک برای رشد دندان عقل
• رویش دندان عقل با زاویه نادرست یا به‌صورت کج و افقی
• عوامل ژنتیکی و ارثی مؤثر بر شکل فک و وضعیت دندان عقل
• وجود موانعی مانند کیست، بافت اضافه یا دندان‌های دیگر در مسیر رویش دندان عقل

دندان عقل به چه درد میخورد؟

حقیقا این است که دندان عقل در گذشته که فک انسان‌ها بزرگ‌تر بود، نقش مهمی در جویدن و خرد کردن غذاهای سفت و خام داشت. اما امروزه با تغییر سبک تغذیه و کوچکتر شدن فک‌ها، دیگر نقشِ آن چنان حیاتی ای ندارد و بیشتر به عنوان یک دندان اضافی شناخته می‌شود!

نازی بنیانیان:

البته در برخی مواردی که دندان عقل درست رشد کند می‌تواند به جویدن کمک کند؛ ولی به طور کلی، چون در بسیاری از افراد باعث مشکلاتی مثل درد، عفونت یا فشار به دندان‌های دیگر می‌شود، بیشتر کشیده می‌شود.

دلیل نهفتگی دندان عقل

همان طور که پیش‌تر نیز گفتیم، یکی از مهم‌ترین دلایل نهفتگی دندان عقل، کم بودن فضا برای رشد این دندان است. این کمبود فضا در فک و دهان باعث می‌شود دندان عقل نتواند برای خود جا باز کرده و در کنار سایر دندان‌ها رشد کند؛ از این رو به صورت دندان عقل نیمه نهفته یا نهفته رشد می‌کند و می‌تواند باعث کج شدن ترتیب دندان‌ها و آسیب دیدگی آنها شود.

اینکه دندان عقل برخی افراد به شکل نهفته رشد می‌کند دلایل مختلفی دارد که به مهمترین آن‌ها در زیر اشاره می‌شود:

• عدم وجود فضای کافی برای بیرون آمدن دندان عقل
• گیر افتادن دندان عقل در استخوان فک
• انحنا پیدا کردن ریشه دندان عقل
• فشردگی دندان‌های مجاور و فضای کم برای رشد دندان عقل

آیا دندان عقل باید کشیده شود؟

دندان عقل فقط در صورتی نیاز به کشیده شدن دارد که به صورت دندان عقل نهفته یا دندان عقل نیمه نهفته باشد. پس در جواب سوال “چه زمانی دندان باید کشیده شود” باید بگوییم که اگر فک شما به اندازه کافی جا داشته باشد و دندان عقل به سایر دندان‌هایتان فشاری وارد نکند (و آنها را دچار آسیب یا تغییر شکل نکند) کشیدن دندان عقل الزامی نیست.

چه بسا با مراقبت صحیح و رعایت بهداشت دهان و دندان می‌توان از پوسیدگی دندان عقل و بروز مشکلات آتی جلوگیری نمود.

پوسیدگی دندان عقل

در شرایطی که دندان عقل موقعیت مناسبی در دهان نداشته باشد، امکان رعایت بهداشت دهان و دندان در زمان استفاده از نخ دندان یا مسواک کردن محدود‌تر می‌شود. یعنی تقویت دندان سخت می‌شود و در نتیجه امکان پوسیدن دندان افزایش می‌یابد.

البته همین پوسیدگی دندان عقل هم در شرایطی که موقعیت آن دندان مناسب باشد با ترمیم قابل درمان است. اما در مواردی که شدید باشد هم منجر به بوی بد دهان می‌شود و هم دسترسی به آن برای ترمیم غیر ممکن است.

در این صورت کشیدن دندان عقل بهترین راهکاری است که دندانپزشک خوب به شما پیشنهاد می‌دهد.

دندان عقل به عصب رسیده

وقتی گفته می‌شود «دندان عقل به عصب رسیده» یعنی پوسیدگی یا عفونت دندان عقل آنقدر پیشرفت کرده که به پالپ یا عصب مرکزی دندان رسیده است. این وضعیت با درد شدید، ضربان دار و مداوم همراه است و ممکن است با ورم، آبسه، یا حتی درد ارجاعی به گوش و شقیقه نیز همراه شود.

فرق جراحی با کشیدن دندان عقل

فرآیند خارج کردن دندان عقل بسته به اینکه دندان به‌طور کامل روییده باشد یا نه، می‌تواند ساده (کشیدن) یا پیچیده (جراحی) باشد. جدول زیر تفاوت های این دو روش را به صورت خلاصه تر به شما نشان می‌دهد:

• با افزایش سن ریشه دندان عقل مستحکم تر است از همین رو کشیدن دندان نیز سخت تر می‌شود.
• درد و سختی کشیدن دندان عقل با افزایش سن بیشتر می‌شود.
• مناسب ترین سن برای کشیدن دندان عقل 20 سالگی است.
• پروسه بهبود کشیدن دندان عقل با افزایش سن طولانی‌تر می‌شود.
• عدم توجه به مشکلات دندان عقل می‌تواند منجر به پوسیدگی دندان های مجاور نیز می‌شود.
• کشیدن دندان عقل در سنین کهنسالی می‌تواند منجر به شکستگی استخوان فک شود.

درد دندان عقل

درد دندان عقل تقریبا متفاوت از تجربه درد سایر دندان‌ها است. چون نزدیکی این دندان به فک باعث می‌شود بخشی از درد در ناحیه فک منتشر شود.

درد دندان عقل همراه با فشار و سوزش است و گاهی حتی منجر به ایجاد ورم در فک می‌شود. از طرفی درد دندان عقل در صورت تشدید می‌تواند حتی گوش را هم درگیر کند و به مرور افزایش سردردهای شدید هم پیشروی کند.

تحمل درد دندان عقل بسیار سخت است از همین رو فرد سریعا باید برای مداخلات درمانی به متخصص مراجعه کند.

اما تا زمان مراجعه به دندانپزشک می‌توانید از یک مسکن برای دندان درد استفاده کنید. این نکته مهم را هم فراموش نکنید که درمان خانگی دندان درد راهکار درستی نیست و شما باید بلافاصله بعد از درگیر شدن با روند رشد دندان عقل به دندانپزشکی مراجعه کنید. چرا که اقدام دیر هنگام می‌تواند دندان‌های مجاور را نیز درگیر کند.

دندان عقل باعث گوش درد میشود؟

بله. اگر دندان عقل در حال رشد نادرست یا نیمه نهفته باشد، می‌تواند باعث درد ارجاعی به گوش شود. چون عصب های فک پایین به عصب‌های اطراف گوش نزدیک هستند و بدن نمی‌تواند محل دقیق درد را تشخیص دهد. به همین دلیل ممکن است فرد احساس درد در ناحیه گوش داشته باشد، در حالی که منشا اصلی درد، دندان عقل در فک پایین است.

در برخی موارد، این درد با علائمی مثل احساس فشار، زنگ زدن گوش یا تیر کشیدن هم همراه می‌شود.

دندان عقل باعث سردرد میشود؟

در صورتی که دندان عقل به فک یا دندان های مجاور فشار وارد کند یا باعث التهاب لثه و عضلات اطراف فک شود، این فشارها به نواحی صورت و شقیقه منتقل شده و باعث سردردهای تنشی یا عصبی می‌شود.

این نوع سردردها در ناحیه شقیقه، پشت چشم‌ها یا حتی گردن حس می‌شوند و با جویدن یا باز کردن زیاد دهان تشدید می‌شوند.

دندان عقل باعث چه دردهایی میشود؟

• درد فک
• درد گوش
• سردرد
• درد در پشت دهان
• درد در دندان‌های مجاور
• درد لثه
• گلودرد
• درد هنگام جویدن
• درد در شقیقه‌ها
• درد در گردن (در موارد نادر)

جمع‌بندی؛ آیا دندان عقل نیاز به کشیدن دارد؟

ما در این مقاله به بررسی اینکه دندان عقل چیست و چه انواعی دارد پرداختیم. نحوه رشد دندان عقل و عوارض آن را مطرح کردیم و به پرسش‌هایی نظیر اینکه چند تا دندان عقل داریم، دندان عقل نشانه چیست و دندان عقل کجاست پاسخ دادیم. در انتها توصیه می‌کنیم نسبت به دندان عقل خود بی‌توجه نباشید و درصورت احساس درد دندان عقل حتما به دندانپزشک مراجعه نمایید.