پرش به محتوا 
ارتودنسی دندان کودکان یکی از چالشهای اساسی و مهم برای والدینی است که فرزندانی با دندانهای ناهموار دارند. سوال بسیاری از این خانوادهها از متخصصین کلینیک دندانپزشکی دکتر بنیانیان، در مورد سن مناسب ارتودنسی کودکان و لزوم انجام این فرایند است. به همین دلیل، ما تصمیم گرفتیم تا در این مطلب به بررسی کامل این موضوع (بهترین زمان ارتودنسی کودکان چه سنی است؟) بپردازیم. پس تا انتها با ما همراه باشید.
لبخند زیبا یکی از مهم ترین فاکتورهای زیبایی و اعتماد به نفس در افراد است. این موضوع در مورد کودکان نیز صدق میکند. داشتن دندان های مرتب و منظم نه تنها به زیبایی چهره کودک شما میافزاید، بلکه در سلامت دهان و دندان و رشد او نیز نقش مهمی ایفا میکنند.
برای اینکه بدانید ارتودنسی دندان چیست باید بگوییم ارتودنسی، راهکاری مفید و کاربردی برای افرادی است که با مشکلات ناهنجاریهای دندان و فک مواجه هستند. اگر چه این روش هم برای دندانپزشکی کودکان و هم برای بزرگسالان مورد استفاده قرار میگیرد، اما یک بازهی مناسبتر برای انجام آن وجود دارد.
این بازه، با توجه به عوامل مختلفی در هر فرد متفاوت خواهد بود. این مقاله، فرصت مناسبی برای پرداختن به این عوامل و شدت تاثیر گذاری آنها بر نتیجه نهایی فرایند ارتودنسی هستند.
ارتودنسی دندان کودکان از چه سنی انجام میشود؟
اکثر دندانپزشکان متخصص ارتودنسی به والدین پیشنهاد میکنند که پیش از شروع دوران بلوغ، نسبت به درمان دندانهای نامرتب کودک خود اقدام کنند. این تاریخ به دلیل متفاوت بودن دوران بلوغ هر کودک، نسبت به دیگران متفاوت است.
اما معمولا دندانپزشکان، سن 9 سالگی را زمان مناسبی برای شروع ارتودنسی کودکان میدانند. انجمن ارتودنتیستهای ایران و آمریکا در مقالهای اشاره کردند:
نخستین مشاوره با متخصص ارتودنسی باید در سن ۷ سالگی باشد تا در صورت نیاز به اقدامات پیشگیری فرصتی از دست نرود.
در این مقاله که “Orthodontic treatment need from eight to 12 years of age in an early treatment oriented public health care system: a prospective study” نام دارد، متخصصان تلاش کردند تا مناسب ترین سن برای شروع درمان ارتودنسی را پیدا کنند. همان سنی که تاثیرات ارتودنسی را به حداکثر میرساند.
آن ها یک گروه سنی کامل شامل ۸۷ کودک در یک شهرک در فنلاند را مورد بررسی قرار دادند و وضعیت درمان ارتودنسی این کودکان را در سنین ۸، ۱۰ و ۱۲ سال پیگیری کردند. ارزیابی نیاز به درمان با استفاده از شاخصهای استاندارد دندانپزشکی انجام شد و کودکانی که نیاز قطعی به درمان داشتند، درمان زودهنگام را شروع کردند.
نتایج نشان داد که نیاز به درمان ارتودنسی بهطور قابل توجهی از سن ۸ تا ۱۲ سال کاهش یافت؛ به طوری که از ۲۹ کودکی که در ۸ سالگی نیاز قطعی به درمان داشتند، تنها ۲ کودک در ۱۲ سالگی همچنان نیازمند درمان بودند. همچنین بیشتر کودکانی که در ۸ سالگی نیازی به درمان نداشتند، تا ۱۲ سالگی هم بدون نیاز باقی ماندند.
این مطالعه تأکید میکند که انجام برنامه درمان ارتودنسی زودهنگام و منظم در سنین کودکی میتواند به کاهش قابل توجه نیاز به درمانهای پیچیده تر و طولانیتر در سنین بالاتر کمک کند و بهترین زمان برای شروع ارتودنسی را در دوره رشد فعال دندانها و فکها قرار دهد.
بهترین سن برای انجام ارتودنسی دندان کودکان
بهترین سن برای شروع درمان ارتودنسی بین 9 تا 14 سالگی است. در این سنین، رشد فک و دندان کودک هنوز کامل نشده است. به همین دلیل، اصلاح ناهنجاریها با سهولت بیشتری صورت خواهد گرفت.
فراموش نکنید که اگر فرزند شما به ارتودنسی نیاز داشته باشد، بهتر است که این فرایند در زودترین زمان ممکن انجام شود. یکی از ویژگیهای بسیار خوب ارتودنسی در زمان کودکی این است که این موضوع میتواند بعضی از مشکلات مربوط به فک و دهان را نیز از بین ببرد و گاهی میتواند از جراحی فک یا عمل های مربوط به دهان پیشگیری کند
اما به طور کلی، این موضوع به نوع و شدت ناهنجاری و میزان نامرتبی دندانها بستگی دارد. در ادامه به عوامل موثر بر تعیین بهترین سن ارتودنسی دندان کودکان اشاره خواهیم کرد.
بیشتر بخوانید: صاف کردن کجی دندان در خانه
چرا توجه به سن مناسب ارتودنسی اهمیت دارد؟
توجه به سن مناسب ارتودنسی اهمیت زیادی دارد، زیرا زمان بندی صحیح درمان میتواند هم نتیجه را موثرتر کند و هم طول درمان و هزینه را کاهش دهد.
در ادامه دلایل اصلی اهمیت سن مناسب ارتودنسی را بررسی میکنیم:
| شماره | عنوان | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | رشد فک در سنین پایین انعطافپذیرتر است | در دوران کودکی و اوایل نوجوانی، استخوانهای فک هنوز در حال رشد هستند. ارتودنتیست راحتتر میتواند رشد فک را هدایت یا اصلاح کند. با افزایش سن، این امکان کمتر شده و گاهی نیاز به جراحی فک وجود دارد. |
| ۲ | درمان زودهنگام میتواند از مشکلات جدی جلوگیری کند | ارتودنتیست ممکن است درمان دو مرحلهای پیشنهاد دهد: 1. مرحله اول (۷ تا ۱۰ سالگی) برای جلوگیری از مشکلات پیچیدهتر 2. مرحله دوم (نوجوانی) برای اصلاح دقیق دندانها. شروع زودهنگام درمان از کشیدن دندان یا درمانهای پیچیدهتر جلوگیری میکند. |
| ۳ | همکاری بهتر در سنین مناسب | کودکان و نوجوانان پذیرش و همکاری بیشتری نسبت به بزرگسالان با دستگاههای ارتودنسی دارند که باعث تسریع و موفقیت بیشتر درمان میشود. |
| ۴ | زیبایی لبخند در سن حساس نوجوانی | اصلاح به موقع ناهنجاریهای دندانی اعتماد به نفس نوجوانان را در دورهای که ظاهر برایشان مهم است، افزایش میدهد. |
عوامل موثر بر تعیین سن مناسب ارتودنسی کودکان
برخی از عوامل موثر بر تعیین سن مناسب برای انجام ارتودنسی دندان کودکان شامل موارد زیر هستند:
- نوع و شدت ناهنجاری
- رشد فک و دندان
- سلامت عمومی کودک
- همکاری کودک
در ادامه، توضیحات بیشتری را در خصوص هر عامل به شما ارائه خواهیم داد.
شدت و نوع ناهنجاری
عامل اول تعیین کننده سن ارتودنسی برای کودکان ناهنجاری های دهان و دندان کودکان است. ناهنجاریهای دهان و دندان معمولا به دو دستهی ناهنجاریهای اسکلتی و ناهنجاریهای دندانی تقسیم میشوند. ناهنجاریهای اسکلتی مربوط به فکها هستند و عموما با ارتودنسی قابل درمان هستند. البته در برخی شرایط خاص، فرد برای رفع مشکلات شدید اسکلتی مجبور به انجام جراحی خواهد شد. نمونهای از این ناهنجاریها، جلو یا عقب بودن یکی از فکها است.
ناهنجاریهای دندانی نیز مربوط به موقعیت دندانها هستند و تماما با ارتودنسی دندان برطرف میشوند. فاصله بین دندانها و روی هم بودن آنها، نمونههایی از ناهنجاریهای دندانی هستند.
شدت و نوع ناهنجاری، عامل بسیار تاثیر گذاری بر تعیین زمان مناسب ارتودنسی دندان کودکان است. اگر مشکل ناهنجاری مربوط به دندانها باشد، بهتر است در همان سنین پایین و به سرعت برطرف شود. اما ممکن است برای رفع برخی از ناهنجاریهای اسکلتی، لازم باشد تا زمان بزرگسالی (و سن مناسب جراحی فک) منتظر بمانید.
رشد فک و دندان
عامل دوم که در سن ارتودنسی برای کودکان تاثیر گذار است این است که آیا دندانهای شیری کودک به طور کامل افتاده باشند یا نه، اینکه فک به میزان کافی رشد کرده است یا نه و اینکه نیاز به کشیدن دندان هست یا خیر، در این مرحله مشخص خواهد شد. دندانپزشک با بررسی وضعیت دهان و دندانهای کودک، در خصوص این موضوع تصمیمگیری خواهد کرد.
سلامت عمومی کودک
عامل سوم که باید برای بهترین سن ارتودنسی کودکان به آن توجه کرد مشکلات دهان و دندان کودک است. اگر کودک شما با مشکلات دهان و دندان (مانند پوسیدگی دندان یا بیماریهای لثه) مواجه است، ابتدا باید نسبت به درمان این مشکلات اقدام نمایید. مشکلات دیگری مانند دیابت کودکان و بیماریهای خود ایمنی نیز در این مرحله مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این عوامل، در تعیین بهترین زمان کشیدن دندان دخیل هستند.
همکاری کودک
عامل چهارم برای تشخیص سن مناسب ارتودنسی برای کودکان که بسیار مهم هم هست این است که آیا کودک شما، به اندازهای که بتواند برای اجرای فرایند ارتودنسی با دندانپزشک همکاری کند، بزرگ است؟ آیا فرزند شما میتواند اهمیت این درمان را درک کند و پس از انجام آن، مراقبتهای لازم از دندان ارتودنسی شدهی خود را انجام دهد؟
طبیعتا ناتوانی کودک در همکاری با متخصص ارتودنسی و رعایت مراقبتهای لازم از دندان، عامل موثری است که زمان انجام ارتودنسی دندان را به تعویق میاندازد.
بیشتر بخوانید: ارتودنسی زودبازده چیست
اولین معاینه ارتودنسی در چه سنی انجام می شود؟
در این سن، بیشتر کودکان ترکیبی از دندانهای شیری و دائمی دارند. این زمان ارتودنسی، طلایی است و به ارتودنتیست این امکان را میدهد که:
رشد فک و صورت را ارزیابی کند، الگوی رویش دندانهای دائمی را بررسی کند و مشکلاتی مانند:
-
- جلو بودن یا عقب بودن فک
- دندانهای رویهمافتاده
- کراسبایت یا اپنبایت
- مکیدن انگشت یا تنفس دهانی
را زودتر شناسایی کند.
زمان مناسب ارتودنسی با ناهنجاری فکی
یکی از مهمترین عوامل موفقیت در درمان ارتودنسی، شناخت و اقدام بهموقع در مواجهه با ناهنجاری های فکی است. چون برخلاف مشکلات صرفا دندانی که در هر سنی قابل درمان اند، اصلاح ناهنجاریهای فکی نیازمند استفاده از فرصتهای طلایی رشد در دوران کودکی و نوجوانی است.
ناهنجاری های فکی چیست؟
ناهنجاری های فکی یا مال اکلوژن ، وضعیتهایی است که در آن ها استخوان فک بالا یا پایین رشد طبیعی نداشته باشد. این مشکلات میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- جلو بودن فک پایین (پیشآمدگی فک پایین)
- عقب بودن فک پایین یا بالا
- تنگی فک بالا
- انحراف فک (فک کج یا نامتقارن)
بهترین زمان درمان برای ناهنجاری فکی
بین سنین ۷ تا ۱۲ سالگی: در این بازه، استخوانهای صورت هنوز در حال رشد هستند و ارتودنتیست میتواند با کمک ابزارهای ارتوپدیک مانند هدگیر، فیسماسک یا پلاکهای ارتوپدی، رشد فک را هدایت یا محدود کند.
پس از پایان دوران بلوغ (تقریبا بعد از ۱۵ سالگی در دختران و ۱۷ سالگی در پسران) که در آن رشد استخوانها متوقف میشود. در این مرحله، ناهنجاریهای شدید فکی تنها با جراحی فک (ارتوگناتیک) قابل اصلاح خواهند بود.
دقت کنید که درمان ناهنجاری های فکی زمانی بیشترین تاثیر را دارد که در سنین رشد استخوانی انجام شود. پس اگر فرزندتان علائم ناهنجاری فکی دارد یا دندانپزشک عمومی شما را به ارتودنتیست ارجاع داده است، بهتر است در همان دوران کودکی (۷ تا ۱۲ سالگی) مراجعه را جدی بگیرید.
اقدام بهموقع، از درمانهای پیچیده یا جراحی در آینده پیشگیری خواهد کرد.
علت انجام ارتودنسی کودکان در سنین پایین چیست؟
بسیاری از والدینی که به کلینیک دندانپزشکی دکتر بنیانیان مراجعه میکنند، از ما سوال میکنند که چرا باید ارتودنسی را از سنین پایین شروع کنیم؟ مگر شروع دیرهنگام این فرایند چه مشکلی را برای فرزند ما به وجود میآورد؟
از آنجایی که در سنین کودکی، هنوز فک و صورت کودک شما به طور کامل رشد نکرده است، بهتر است که درمان ارتودنسی در این سنین انجام شود. زیرا:
- در سنین پایین، فکها هنوز در حال رشد هستند و انعطاف پذیری بیشتری دارند. به همین دلیل، ارتودنسی میتواند به راحتی ناهنجاریهای فکی را اصلاح کند.
- به دلیل رویش همزمان دندانها، جابهجایی آنها راحت تر است.
- ارتودنسی در سنین پایین از بروز مشکلاتی مانند پوسیدگی دندان و بیماری لثه پیشگیری خواهد کرد.
- برخی از نامرتبیهای دندانی میتوانند باعث مشکلات تکلم شوند. ارتودنسی در سنین پایین به بهبود تکلم کودک کمک میکند.
- طول درمان ارتودنسی در سنین پایین کوتاه تر از سنین بالا است.
- در سنین پایین، درمان ارتودنسی ساده تر است و به همین دلیل هزینه ارتودنسی دندان کمتر است.
مزایای ارتودنسی در سن مناسب
- استفاده از رشد طبیعی فک برای اصلاح ناهنجاریها
- کوتاهتر شدن طول دوره درمان
- کاهش احتمال نیاز به جراحی فک در آینده
- پیشگیری از مشکلات شدیدتر دندانی و فکی
- کاهش هزینه های درمان به دلیل سادگی مراحل
- ایجاد لبخندی زیباتر در دوران نوجوانی و افزایش اعتماد به نفس
- امکان هدایت بهتر دندانهای دائمی در مسیر درست
- بهبود بهداشت دهان به دلیل نظم دندانها و دسترسی بهتر برای مسواک زدن
- همکاری بهتر کودک یا نوجوان با درمان نسبت به سنین بزرگسالی
- تاثیر مثبت روانی در دوران حساس رشد اجتماعی و شخصیتی
جمع بندی نهایی موضوع شروع ارتودنسی در سن مناسب
اگر کودک شما نیز با مشکل نامرتبی دندانهای خود مواجه است، بهتر است از سنین پیش از بلوغ (بین 9 تا 14 سالگی) نسبت به مراجعه به متخصص ارتودنسی دندان و پیگیری شروع درمان او اقدام نمایید. انجام هر چه سریعتر فرایند ارتودنسی دندان کودکان از بروز مشکلات آینده برای او جلوگیری خواهد کرد.
جهت دریافت مشاوره درباره بهترین سن ارتودنسی برای کودک خود میتوانید با شماره ۰۲۱۸۸۵۳۹۷۲۰ تماس بگیرید یا به کلینیک دکتر بنیانیان واقع در تهران، میدان آرژانتین، خیابان احمد قصیر (بخارست)، خیابان ششم غربی، پلاک ۲۲، پلاک ۷ مراجعه کنید.
