ترومای دندان چیست و چگونه به وجود می‌آید؟

در ادامه، تاثیر و نقش هر یک از این دلایل روی ابتدا به ترومای دندان را به شما شرح خواهیم داد.

تصادفات و سقوط

یکی از شایع‌ترین دلایل ترومای دندانی، تصادفات رانندگی، دوچرخه‌سواری و سقوط از ارتفاع است. در چنین شرایطی، ضربه مستقیم به دهان می‌تواند باعث شکستگی، ترک‌خوردگی یا حتی از دست دادن دندان شود. بستن کمربند ایمنی در خودرو و استفاده از کلاه ایمنی هنگام دوچرخه‌سواری می‌تواند به کاهش این آسیب‌ها کمک کند.

آسیب‌های ورزشی

ورزش‌های تماسی مانند فوتبال، بسکتبال، بوکس و هاکی از جمله ورزش‌هایی هستند که خطر آسیب به دندان‌ها در آن‌ها بالاست. برخوردهای ناگهانی با سایر بازیکنان یا زمین می‌تواند منجر به شکستگی یا دررفتگی دندان شود. استفاده از محافظ دندان (Mouthguard) می‌تواند خطر این آسیب‌ها را کاهش دهد.

درگیری‌های فیزیکی و ضربه‌های ناگهانی

مشاجرات و درگیری‌های فیزیکی هم ممکن است منجر به ضربه مستقیم به دهان و دندان‌ها شوند. این نوع آسیب‌ها معمولا باعث شکستگی، لق شدن یا حتی افتادن دندان می‌شوند. پرهیز از موقعیت‌های خطرناک و حفظ آرامش در برخوردهای اجتماعی می‌تواند احتمال چنین آسیب‌هایی را کاهش دهد.

جویدن اجسام سخت

برخی از افراد عادت دارند اجسام سخت مانند یخ، مداد، ناخن یا حتی آب‌نبات‌های سفت را بجوند. این کار می‌تواند به مرور زمان موجب ترک‌خوردگی، شکستگی یا سایش بیش از حد دندان‌ها شود. پس برای حفظ سلامت دندان‌ها هم که شده بهتر است از جویدن مواد سخت خودداری کنید و از ابزار مناسب برای شکستن آجیل کمک بگیرید!

حوادث مرتبط با کودکان

کودکان شیطنت های زیادی دارند. بازی های پرتحرک و با احتمال برخورد می‌کنند و خطرِ زمین خوردنشان بیشتر از افراد بالغ است. پس احتمال درگیری با ترومای دندان در کودکان، خصوصا در دورانی که آن کودک دندان هایی شیری دارد، بیشتر است.

یادتان باشد که نظارت والدین و استفاده از تجهیزات ایمنی در زمین‌های بازی می‌تواند خطر این آسیب‌ها را کاهش دهد.

مشکلات ارتودنسی و دندان‌های ضعیف

دندان‌هایی که به‌طور طبیعی ضعیف هستند یا تحت درمان‌های ارتودنسی قرار دارند، بیشتر در معرض آسیب و شکستگی قرار می‌گیرند. بریس‌های ارتودنسی می‌توانند شدت آسیب‌ها را افزایش دهند زیرا هنگام ضربه، نیروی بیشتری به دندان وارد می‌شود. رعایت نکات مراقبتی و اجتناب از فعالیت‌های پرخطر در دوران ارتودنسی بسیار مهم است.

استفاده غیر اصولی مناسب از نخ دندان که به لثه به شدت آسیب می‌رساند

استفاده نادرست از نخ دندان هم آخرین عاملی است که می‌تواند به لثه و دندان‌های فرد آسیب جدی وارد کند و یکی از دلایل ترومای دندانی محسوب شود. چون کشیدن نخ دندان با فشار زیاد یا استفاده از تکنیک‌های نادرست می‌تواند باعث بریدگی یا تحلیل لثه شده و منجر به خونریزی، التهاب و حتی عفونت شود.

همچنین، اگر نخ دندان بیش از حد به داخل لثه فرو رود، ممکن است به تدریج باعث عقب‌نشینی لثه و افزایش حساسیت دندان‌ها شود. برای جلوگیری از این آسیب‌ها، باید نخ دندان را به آرامی و با حرکات ملایم بین دندان‌ها هدایت کرد و از فشار بیش از حد بر روی لثه‌ها خودداری نمود. 

انواع ترومای دندان

متخصصان معمولا ترومای دندان را بر اساس درد فرد و شدت آسیب دیدگی دندان او به ۴ دسته نقسیم می‌کنند. جابجایی دندان بیرون زدگی و فرورفتگی، شکستگی دندان بر اثر ضربه شدید، لق شدن دندان بسیار کم یا شدید و حتی خارج شدن دندان از حفره.

۱.جابجایی دندان بیرون زدگی و فرورفتگی

احتمال این که دندان پس از ضرب دیدگی جابه‌جا شود، بسیار زیاد است. تا حدی که در برخی شرایط ممکن است این جایجایی با بیرون زدگی یا فرو رفتگی همراه باشد.

در صورت مواجه شدن با این مشکل، در اولین مرحله باید دندان را با یک حرکت کاملا ملایم و آهسته به حالت اولیه برگردانید و روی آن یک تکه گاز استریل قرار دهید. سپس، بدون این که فشاری به دندان وارد کنید، فورا به دندانپزشکی مراجعه کنید.

۲. شکستگی دندان بر اثر ضربه شدید

گاهی اوقات ضربه وارد شده به دندان یا صورت فرد آنقدر شدید است که دندان فرد میشکند. در صورت مواجه شدن با شکستگی بهتر است قطعه شکسته شده را همراه خود داشته باشید و سریعا به دندانپزشکی مراجعه کنید. اگر دندانپزشک شما حرفه‌ای و با تجربه باشد، به راحتی میتواند قطعه شکسته شده را با کمک مواد ترمیمی به دندان شما باند کند.

۳. لق شدن دندان در حد بسیار کم یا شدید

برخی مواقع ضربه وارد شده به دندان باعث لق شدن در حد بسیار کم یا حتی شدید می‌شود.

اگر احساس می‌کنید نیاز به بستن آن دندان برای ثابت نگه داشتن آن نیست، کافیست برای چک‌آپ به دندانپزشکی مراجعه کنید و برای مدتی از غذاهای نرم استفاده و بهداشت دهان را رعایت کنید.

اما اگر لقی شدید بود، باید سعی کنید دندان را در جای خود نگه دارید تا دندانپزشک در مطب دندان آسیب دیده را به دندانه مجاور خود ببندد و مراحل درمان، بازسازی و ترمیم را برای شما انجام دهد تا دندان استحکام اولیه خود را بدست آورد.

۴. خارج شدن دندان از حفره

خارج شدن دندان از حفره زمانی اتفاق می‌افتد که ضربه وارد شده به دندان بسیار شدید و ناگهانی باشد. در بیشتر مواقع این مشکل هنگام تصادف و موارد این چنینی رخ می‌دهد.

در صورت مواجه شدن با این عارضه، ابتدا باید هیجان خود را کنترل کنید و دندان را از ناحیه تاج بگیرید و به ریشه دندان هم اصلا دست ندهید. شستشوی دهان با آب ولرم هم کمک می کند محتویات داخل دهان خارج شود. البته در این حین باید دقت داشته باشید دندان شکست و خرد شده خود را قورت ندهید.

علائم نشان دهنده ترومای دندان

معمولا علامتِ نشان دهنده ترومای دندان، بسته به شدت و نوع آسیب ناشی از تروما متفاوت خواهد بود. مثلا اگر آسیب کم و جزئی باشد، ممکن است فرد صرفا کمی دندان درد یا لثه درد بگیرد. اما اگر آسیب جدی و شدید باشد، احتمالا خونریزی، سر درد و تهوع هم به نشانه های آن اضافه خواهد شد.

با این حال، برخی از علائم رایج ترومای دندان شامل درد، حساسیت، تغییر رنگ دندان، خونریزی، تورم و دشواری در جویدن یا بستن دهان است.

درد یکی از اولین نشانه‌های ترومای دندان است که می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. دردی که ممکن است در هنگام گاز گرفتن غذا یا حتی در حالت استراحت نیز احساس شود. البته اگر آسیبِ ناشی از تروما به عصب دندان رسیده باشد، درد ممکن است به‌صورت مداوم و ضربان‌دار هم باشد.

حساسیت به سرما و گرما نیز یکی دیگر از نشانه‌های آسیب دندانی است. اگر نوعی ترک یا شکستگی در دندان ایجاد شده باشد، لایه محافظتی مینای دندان ممکن است آسیب ببیند و باعث شود که دندان به غذاها و نوشیدنی‌های گرم یا سرد حساس شود.

تغییر رنگ دندان معمولا به دلیل خونریزی داخلی یا آسیب به پالپ (بافت زنده داخل دندان) رخ می‌دهد. لذا در برخی موارد، دندان ممکن است به رنگ خاکستری، قهوه‌ای یا سیاه تغییر کند که این موضوع نشان‌دهنده مرگ عصب دندان است و نیاز به درمان فوری دارد.

خونریزی و تورم لثه هم از دیگر علائم ترومای دندانی است که معمولا در اثر پارگی بافت‌های نرم اطراف دندان یا آسیب مستقیم به لثه رخ می‌دهد. در چنین مواردی، ممکن است لثه قرمز و ملتهب شود و در صورت عدم درمان مناسب، احتمال عفونت نیز افزایش یابد.

در صورت مشاهده هر یک از این علائم، بهتر است در اسرع وقت به دندانپزشک مراجعه کنید تا از بروز آسیب‌های جدی‌تر به دندان شما جلوگیری شده و درمان مناسب روی دندان شما انجام گیرد.

آسیب های ناشی از تروما در کودکان

خوشبختانه بیشتر حوادث برای کودکان به راحتی می‌تواند با کمی پماد ضد باکتری، استراحت و در آغوش گرفتن درمان شود. اما ترومای حاصل از ضربه محکم مانند زمین خوردن ممکن است آسیبی جدی به دندان وارد ‎کند.

دندان شیری کودکان در بازی و هنگامی که کودک شروع به راه رفتن می‌کند، شکل می‌گیرد. دندان‌های دائمی هم بعد از دوره شش سالگی در دهان حضور پیدا می‌کند. از سویی دیگر، اتفاقات مختلفی هستند که می‌توانند آسیب‌هایی جدی و پرهزینه به دندان شما وارد کنند. اتفاقاتی شکستن دندان، شکستن ریشه دندان، لق شدن، ضرب‌دیدگی و جابجایی دندان‌ها، شکستن استخوان دور دندان و … .

خانم دکتر نازنین بنیانیان در این زمینه توضیح می‌دهند که:

برای درمان هر کدام از این مشکلات، راهکارهای مختلفی با طول درمان‌های مختلف وجود دارد. راهکارهایی که انتخاب مناسب ترین گزینه از بین آن ها به تخصص دندانپزشک در انجام درمان بستگی دارد. با این حال، والدین موظف‌‎اند در طول درمان نهایت تلاش خود را انجام دهند و به فرزند خود حس آرامش و محبت بی قید و شرط بدهند. چراکه کودکان نیاز به احساس امنیت دارند تا بتوانند این دوره را سپری کنند و هیچ استرسی بابت آسیب‌های بدنی از جمله تروما نداشته باشند.

عوارض ترومای دندان

ترومای دندانی در صورت عدم درمان به‌موقع می‌تواند عوارض متعددی به همراه داشته باشد. عوارضی که بر سلامتی دهان و دندان و حتی کیفیت زندگی فرد تاثیر می‌گذارد.

برخی از مهم‌ترین عوارض ترومای دندان شامل نکروز پالپ (مرگ عصب دندان)، عفونت و آبسه، تحلیل ریشه، از دست دادن دندان، مشکلات جویدن و تکلم و اثرات روانی ناشی از آسیب دندانی است.

نکروز پالپ (مرگ عصب دندان)

• یکی از رایج‌ترین عوارض ترومای دندان است که در اثر آسیب شدید به بافت داخلی دندان (پالپ) رخ می‌دهد. اگر جریان خون به پالپ مختل شود، بافت دچار مرگ سلولی شده و در صورت عدم درمان، ممکن است باعث تغییر رنگ دندان و ایجاد درد شدید شود.
• در چنین شرایطی، معمولا باید درمان ریشه (عصب‌کشی) صورت بگیرد.

عفونت و آبسه

• عفونت کردن دندان درگیر تروما، از دیگر عوارض تروما محسوب می‌شود. عارضه ای که می‌تواند باعث ورود باکتری‌ها به داخل دندان آسیب‌دیده ایجاد شود.
• زمانی که یک ترک‌خوردگی یا شکستگی در دندان ایجاد شود، راهی برای ورود میکروب‌ها به پالپ و ریشه دندان باز می‌شود که در نهایت ممکن است باعث التهاب، تورم و تشکیل آبسه در لثه یا استخوان فک شود.
• این وضعیت معمولا با درد شدید، تب و بوی بد دهان همراه است و نیاز به درمان فوری دارد.

تحلیل ریشه

• یکی دیگر از عوارض شایع ترومای دندان؛ تحلیل و از بین رفتن ریشه دندان است. عارضه ای که در آن، ساختار ریشه دندان به مرور زمان تحلیل رفته و کوتاه‌تر می‌شود.
• این اتفاق ممکن است به دلیل واکنش بدن به آسیب دندانی رخ دهد و در موارد شدید، دندان ممکن است لق شده و نیاز به کشیدن داشته باشد.

از دست دادن دندان

• یکی از جدی‌ترین پیامدهای ترومای دندان، از دست دادن دندان است که در صورت شدت گرفتن آسیب یا عدم رسیدگی به‌موقع رخ می‌دهد.
• اگر دندان به‌طور کامل از حفره خود خارج شود و به‌درستی مجددا کاشته نشود، یا اگر آسیب به حدی باشد که ترمیم آن غیرممکن گردد، ممکن است دندان از بین برود.
• در چنین شرایطی، گزینه‌هایی مانند ایمپلنت دندان یا بریج دندان برای جایگزینی دندان ازدست‌رفته پیشنهاد می‌شود.

مشکلات جویدن و تکلم

• این عارضه نیز می‌توانند در نتیجه‌ی ترومای دندان ایجاد شوند. چون آسیب‌های دندان ممکن است نحوه قرارگیری دندان‌ها را تغییر داده و باعث اختلال در جویدن غذا شوند.
• اگر دندان‌های جلویی دچار آسیب شوند، ممکن است فرد در تلفظ صحیح برخی حروف دچار مشکل شود که می‌تواند بر گفتار او تاثیر بگذارد.

اثرات روانی و اجتماعی

• شاید برایتان جالب باشد که بدانید ترومای دندان می‌تواند باعث برخی اثرات اجتماعی و روانی قابل‌توجه هم بشود.
• مثلا شکستگی یا از دست دادن دندان‌های جلو، که می‌توانند روی اعتمادبه‌نفس فرد تاثیر منفی بگذارند. بسیاری از افراد ممکن است به دلیل ظاهر نامناسب دندان‌های خود دچار خجالت شده و از لبخند زدن یا صحبت کردن در جمع خودداری کنند.

بعد از ایجاد ترومای دندان چکار کنیم؟

مرحله	اقدام
۱	آرامش خود را حفظ کنید.
۲	در صورت یافتن دندان یا قسمت شکسته، فقط قسمت تاج را با دو انگشت بگیرید.
۳	تکه شکسته شده دندان را نگه دارید؛ ممکن است برای ترمیم استفاده شود.
۴	اگر دندان لق شده، با آن بازی نکنید و از وارد شدن فشار جلوگیری کنید.
۵	اگر دندان کامل جدا شده است، به ریشه دست نزنید و آن را زیر آب سرد آرام بشویید.
۶	برای کاهش خونریزی، از گاز استریل در محل لثه استفاده کنید.
۷	اگر شرایط اجازه می‌دهد، دندان را با احتیاط در حفره قرار دهید؛ در غیر این‌صورت در لیوان آب سرد بگذارید.
۸	برای کاهش درد و تورم، از کمپرس سرد استفاده کنید.
۹	تا حد امکان در ۳۰ دقیقه اول به دندانپزشک مراجعه کنید؛ هرچه زودتر، احتمال موفقیت بیشتر.
۱۰	حتی در صورت خفیف بودن آسیب، برای بررسی دقیق‌تر به دندانپزشک مراجعه نمایید.

کدام دندان‌ها بیشتر دچار ترومای دندان می‌شوند؟

بر اساس مشاهدات انجام شده، تروما در فک بالا بسیار بیشتر از فک پایین اتفاق می‌افتد و درصد بیشتر آسیب‌های مربوط به دندان‌های ثنایای میانی فک بالاست.

دندانی هم که با آسیب‌دیدگی بسیار در هنگام بروز تروما همراه است، لترال ماگزیال است. آن هم در حالی که احتمال آسیب دیدگی دندان های کانین بسیار کم است و این دسته از دندان‌ها بیشتر به عصب کشی دندان یا پر کردن آن نیاز پیدا می‌کنند.

گاهی اوقات هم دندان های قدام ماگزیال دچار آسیب می شوند. اما به ترتیب دندان سانترال ماگزیال و بعد از آن، لترال ماگزیال، جز بیشترین دندان های آسیب دیده طی مطالعات انجام شده هستند.

جالب است بدانید در میان آمار شکستگی‌ها، تاج میزان حدود ۴ درصد را در میان کل دندان‌ها به خود اختصاص داده است.

وقتی دندان دائمی از فک بیرون بیفتد چه باید کرد؟

دندان‌های بیرون درآمده باید طی یک الی دو ساعت توسط دندانپزشک درمان شود. بنابراین با مواجه شدن این مشکل با پزشک متخصص تماس بگیرید و به مطب مراجعه کنید دندانپزشک سعی دارد وارد ساختار کند یا قطعات شکسته را به جای خود بچسباند اما اگر عصب هم دچار آسیب دیدگی شده باشد برای نجات دادن دندان نیاز به درمان ریشه خواهد بود

از آنجا که آسیب‌های ترومای دندان زمانی اتفاق می‌افتد که شما انتظارش را ندارید و ممکن است هر فردی با این مشکل روبرو شود. اگر بدانید بعد از آن، چه باید کنید، کاملا به نفع‌تان هست و به نجات دادن دندان‌ها بسیار کمک می‌کنید.

برای دندان شکسته شده یا از جا در آمده باید سریع عمل کنید. اولین نکته این است که ریشه را اصلا لمس نکنید. چرا که فیبرهای میکروسکوپی که به اتصال مجدد دندان کمک می کند، آسیب می بینند. دومین راه این است که دهان خود را از هرگونه آلودگی پاک کنید و دندان را در جای خود قرار دهید. اما از هر گونه فشار به دندان و محل آسیب دیده پرهیز کنید.

شایع‌ترین سن در ترومای دندان

بهترین زمان اتفاق ترومای دندان در مواقعی که کودک تازه راه می‌افتد، در سنین ۱ الی ۲ سالگی احتمال زمین خوردن و آسیب دیدگی جدی برای دندان‌ها بسیار زیاد است. اما بعد از آن، سن ۸ الی ۱۲ سالگی به دلیل پرجنب و جوش بودن کودکان این اتفاق رواج پیدا می‌کند.

معاینه بعد از ترومای دندان در کودکان

هنگام مراجعه به دندانپزشک برای درمان ترومای کودکان، باید زمان و محل آسیب دیده به خوبی مشخص شود و همچنین میزان آسیب دیدگی دیگر قسمت‌های دندان مورد بررسی قرار گیرد. زمانی که دندان‌های قدامی کودکان به مشکل تروما دچار می‌شود، در صورت این که دندان دائمی باشد، احتمال این که عواقب آن در طولانی مدت همراه کودک باشد بسیار زیاد است.

اقدامات لازم بعد از ترامای دندان در کودکان، دارای دو مرحله است؛ معاینه خارج دهانی و معاینه داخل دهانی. معایننه خارجی شامل آسیب‌های تهدید کننده حیات، آسیب‌های نورولوژی، مهره‌های گردنی، شکستگی جمجمه و … می باشد. در حالی که معاینات داخل دهانی شامل بررسی دندان شیری، دندان دائمی، شستشوی دهان، بررسی محل آسیب دیده از نظر تورم، میزان حساس به لمس تعداد دندان‌های آسیب دیده، قسمت های متحرک استخوانی، میزان محدودیت باز کردن دهان می باشد.

رادیوگرافی بعد از ترومای دندان

رادیوگرافی بعد از ترومای دندان یکی از اقدامات سریع بعد از ضرب دیدگی دندان است که به منظور بررسی میزان شکستگی دندان انجام می‌شود. همچنین دانستن مواردی مانند ابعاد اعضای کانال، میزان بسته شدن انتهای کانال ریشه و میزان شکستگی و چقدر شکستگی نزدیک پالس است و یا این که آیا ریشه دچار شکستگی شده است یا خیر، به نحوه ترمیم بسیار بستگی دارد که تنها با رادیوگرافی قابل تشخیص است.

نتیجه گیری

در این مطلب از سایت دندانپزشکی دکتر بنیانیان تلاش کردیم تا با ارائه نکات کلیدی هنگام مواجه شدن با تروما، به شما یاد بدهیم که بهترین اقدامات را بعد از بروز تروما انجام دهید و از نکروز دندان آسیب دیده خود پیشگیری کنید.

در نظر گرفتن این نکات برای پدر و مادران عزیز هم بسیار اهمیت دارد. چرا که کودکان به خوبی نمی‌توانند از دندان‌های خود مراقبت کنند و نیاز به کمک دارند. مخصوصا کودکانی که تازه شروع به راه افتادن کردند و تجربه کافی برای مقابله با مشکلات دندان ندارند.